Monday, April 26, 2010

పగిడికంటి పాటగాడు


(కోకిలలూ పావురాళ్ళూ  గండ భేరుండాలూ రాజ్యమేలిన తెలుగు సాహిత్యంలో ఇప్పుడు పాలపిట్ట రెక్కల  టపటప వినిపిస్తోంది. చిన్న పనికి కూడా పెద్ద చాటింపులు వేసుకునే చోట, మౌనంగా నిశ్శబ్దంగా పెద్ద పనులు చేసే గుడిపాటి పాలపిట్ట పేరుతొ ప్రచురణలు, సాహిత్య మాస  పత్రిక ప్రారంభించారు. ఇప్పటికి మూడు పత్రికలు వచ్చాయి. మంచి కాయితం, ముచ్చటైన ముద్రణ మాత్రమె కాదు, విలువైన రచనలతో వస్తున్నా పాలపిట్ట పత్రిక, చాలా కాలంగా ఒక మంచి సాహిత్య పత్రిక కోసం ఆవురావురుమంతున్న తెలుగు సాహిత్యాభిమానులకు పండుగ. పాలపిట్ట మూడో సంచిక ( ఏప్రిల్ 2010 ) గోరటి వెంకన్న ప్రత్యెక సంచిక గా వచ్చింది. మాధ్యమం లిటరరీ ఫోరం, పాలపిట్ట బుక్స్ కలిపి ప్రచురించిన గోరటి వెంకన్న ' అలసెంద్రవంక' గేయ సంకలనం తో పాటు ఈ ప్రత్యేక సంచిక కూడా ఆవిష్కృత మైంది. గోరటి  వెంకన్న అభిమానులంతా చదవవలసిన ప్రత్యేక సంచిక ఇది. 
ఈ సంచిక చదువుతున్నప్పుడు, ఎనిమిదేళ్ళ కిందట 'ప్రజాతంత్ర' ప్రత్యేక సాహిత్య సంచిక (2002 )లో గోరటి వెంకన్న మీద నేను రాసిన సంభాషణా వ్యాసం గుర్తుకు వచ్చింది. ఆ వ్యాసం ఇక్కడ మరొక సారి. - కే. శ్రీనివాస్ )

 
నిశ్శబ్ద మరణంలో అణగారిపోతున్న అందమైన జ్ఞాపకానికి ఒక కవి కాపలాకాస్తున్నాడు. మృత్యువూ శైథిల్యమూ పరివేష్ఠించిన వల్లకాటి పేరోలగంలో అతనొక్కడు ఇంకా బతుకుపాట పాడుతున్నాడు.
 
వేనవేల ఏండ్లుగా ఎడతెగని సీతమ్మ విషాదాన్ని మోసుకు తిరుగుతున్న బాలసంతువలె-పల్లెను దాని పచ్చి గాయాలను దాని వెచ్చటి గాథలను  అతను పరవశించి గానం చేస్తున్నాడు.
 
నోరులేని పాలమూరు పల్లెను గొంతులో జీరగా నిలుపుకుని సమూహ దు:ఖాన్ని అతను పలుగురాళ్లు నమిలినట్టున్న పదాలలోకి అనువదిస్తున్నాడు.
 
నరులను భయపెట్టే కటికచీకటికి కూడా ఏకనాదంతో ఎరుకను బోధించే బైరాగి వలె  అతను మనిషి మనసులోని గుయ్యారాలను వెలిగిస్తున్నాడు.
 
గోరటి ఎంకన్న. తెలంగాణా కావలసివచ్చిన కాలానికి ఎదిగివచ్చిన కవిపుత్రుడు.

 
జానెడెత్తు గడ్డి మొలిచిన బొందలనుంచి తెలంగాణా బిడ్డలను అతని పాట నిద్రలేపుతున్నది. ఈ కాలంనుంచి మోసుకుపోయి ఒక కాల్పనిక జ్ఞాపకంలోకి విడిచివస్తున్నది. సుదీర్ఘ గ్రీష్మంతో అల్లాడుతున్న నేలలో కొంత తడిని, ఇంత జలను పుట్టిస్తున్నది.. మూగపడిన బెంగలకు అక్షరాలను అద్దుతున్నది, ఇటువంటి పాటే, ఇదే పాటే... పాడాలని ఎప్పటినుంచో తడుముకుంటున్న గొంతులన్నిటినీ అతనెలా పూసకట్టగలిగాడు?
 
జనం ఊహలనుంచి ఎంకన్న ఒక గ్రామాన్ని తుడిపేసి మరొక గ్రామాన్ని నిర్మిస్తున్నాడు. ఇదంతా అతను తెలిసే చేస్తున్నాడా? అతను కలవరిస్తున్న ఊరు ఏ కాలంలో అయినా బతికిందా? ఎవరి జ్ఞాపకాలను అతను ఆలపిస్తున్నాడు? ఈ అధ్వాన్న శకంలో ఏ వైభవోజ్వల యుగాన్ని యాదికి తెస్తున్నాడు? ఏ అధ్వాన్న శకానికి వైభవపు మెరుగులు అద్దుతున్నాడు? ఎందుకు తెలంగాణా అంతా అతని పాటకు పులకించిపోతున్నది? ఎందుకు బీడుపడిపోయిన తెలంగాణా గుండెలకు అతను పాట పదును తెస్తున్నది?
 
  రేలాదూలా తాలెల్లాడే నేలా నా తెలంగాణా
  సుడిగాలికి సెదిరిన పక్షుల గూడోలాయే నా తెలంగాణా

 
కాలజ్ఞానులయిన కవుల మాటలను అర్థాలు వెదుక్కుంటూ వస్తాయట. నడుస్తున్న చరిత్ర తనను తాను దట్టించుకున్న పదజాలమంతా ఎంకన్న పాటలలోకి పరుగుతీస్తున్నదనిపిస్తుంది. తన పాటలు అన్వయిస్తున్న అర్థాలు ఏమిటో అతనికి పూర్తిగా తెలుసునా? ఏ సుడిగాలికి చెదిరింది తెలంగాణా చెప్పు?-అంటే నవ్వేస్తాడు. . పల్లె కన్నీరు పెట్టడానికి కారణమైన ఆ 'కనిపించని కుట్రలు' ఏమిటో వివరించమంటే

Monday, April 19, 2010

వచనంలోనూ మహాకవే!

(మిత్రుడు ఆర్‌.సుదర్శన్‌ శ్రీశ్రీ వచనరచనల మీద పిహెచ్‌.డి.పరిశోధన చేశాడు. అతని పరిశోధన గ్రంథానికి ముందుమాటగా 1998 ప్రాంతంలో రాసిన వ్యాసం ఇది. తెలంగాణ వాదం అప్పుడప్పుడే మలిపూత పూస్తున్నది. ఆ సూచనలు ఈ వ్యాసంలో కనిపిస్తాయి కానీ, అనంతర కాలంలో శ్రీశ్రీ మీద వచ్చిన ప్రశ్నల ప్రస్తావన ఇందులో ఉండదు. విప్లవోద్యమానికి వేదిక అయిన తెలంగాణ, శ్రీశ్రీని చివరిరోజుల్లో గట్టిగా ఆలింగనం చేసుకున్నదని ఇందులో రాశాను కానీ, తొలి ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమంలో శ్రీశ్రీ వైఖరిని ప్రస్తావించనే లేదు. శ్రీశ్రీ అనేక వివాదాస్పద వైఖరుల విషయంలో ఎట్లా తెలుగుపాఠకులు రాయితీనీ ఇచ్చారో- తెలంగాణపై ఆయన వైఖరిపై కూడా తెలంగాణ ప్రజలు, ఉద్యమం అటువంటి సహనాన్నే చూపుతారని నా అంచనా - కె.శ్రీనివాస్‌)



ఇరవయ్యో శతాబ్దం ముగిసిపోతున్నది.
ప్రశ్నల్ని ఝళిపిస్తూ రంగస్థలాన్ని ఆక్రమించుకుంటున్న కొత్త శక్తులు తన అక్షరాలకు ఎన్నిమార్కులు వేస్తాయోనని భయం భయంగా వినయంగా ఒక 'మహాకవి' నిరీక్షిస్తున్నాడు.
ఒక చారిత్రక విభాతం అందించిన అహంకారంతో ' ఈ శతాబ్దం నాది'అని ప్రకటించుకున్న మహాకవి అతడు.
**

పతితులు,భ్రష్ఠులు,బాధాసర్పదష్టులు వంటి అర్థనైరూప్య శ్రేణుల్లో ఇమమడడానికి ఇష్టపడక అనేక ప్రజాసమూహాలు కొత్తనామకరణాలు స్వీకరించిన కాలంలో,భాషాప్రయుక్త రాష్ట్రాల భావనలోదాగిన వలసవాద దుష్టసమాసాలని గుర్తిస్తున్న స్థలంలో నిలబడి మిత్రుడు 'తెలంగాణ బహుజన' సుదర్శన్‌ శ్రీశ్రీ వచనరచనల గురించి పరిశోధనకు ప్రయత్నించడం కొంత ఆశ్చర్యంగానే ఉంటుంది. పరిశోధనల పరిమితుల్ని, సుదర్శన్‌ పరిమితుల్నిఅర్థం చేసుకోవలసిఉంటుంది.

అలాగని, శ్రీశ్రీ ఊసే ఇవాళ అసందర్భమై పోదు.బతికి ఉన్నన్నిరోజులూ కొత్తతరంతో కలిసి నడవాలని ప్రయత్నించిన ఈ కవి తన మరణానంతరం సాగుతున్న సామాజిక మహాసంచనలంలో ఎంత వరకు మిత్రుడిగా మిగులుతాడో అంచనావేస్తూ పోవలసిందే.
**

తెలుగు వచనం గురించిన చర్చకు ఈరోజు సందర్భం ఉన్నది. కవిత్వం అనేది కేవలం సాహిత్యరంగానికి సంబంధించింది మాత్రమే కానీ, వచనానికి సాహిత్యేతరమైన వినియోగం,జీవితం చాలా ఉన్నది. విశాలమవుతున్న సమాజ అవసరాలు అందుకు సహాయపడగల భాష కోసం వెదుక్కుంటున్నాయి. విషయం ప్రధానంగా, సమాచారం ప్రధానంగా ఉన్న రచనలకు పనికి వచ్చే తెలుగు వచనం ఇంకా రూపుదిద్దుకునే దశలోనే ఉంది. సాహిత్యరంగంలో ఉన్న వారితో పోలిస్తే,ఇతర సామాజిక అవసరాల కోసం సమర్థమైన తెలుగును రాయగలవారి సంఖ్య అతి తక్కువగానే ఉన్నది.

ఇందుకు బాధ్యులు ఎవరు? దీనికి'అభివృద్ధి'కీ సంబంధం ఉన్నది. 'అభివృద్ధి' చెందిన సమాజాల భాషలతో పోల్చుకుని లేదా వాటినుంచి అనువాదాలు చేయడంలో సమస్యలను ఎదుర్కొని మనభాషను 'అభివృద్ధి'చెందని భాషగా చెప్పుకుంటున్నాము. అనువాదం సాధ్యం కానంత స్థానికంగా కవిత్వభాష ఉండాలని శ్రీశ్రీ అంటాడు. అభివృద్ధి చెందిన భాషలతో అంతర-అనువదనీయత లేకపోవడం ఒక లోపం అంటుంది ఆధునికత. తెలుగు శాస్త్రభాషగా, స్వతంత్రంగా ఆలోచనలు నిర్మించగలిగే భాషగా లేకపోవడానికి సామాజిక,రాజకీయకారణాలు ఉన్నాయి సరే, కానీ ఆ లోపాన్ని భర్తీ చేయడానికి కృత్రిమంగా చేసే ప్రయత్నంలో సాహిత్యరంగానికి చెందిన రచయితల భాగస్వామ్యం తగినంతగా ఉన్నదా? లేదా? అన్నది ఇక్కడ అవసరమైన ప్రశ్న.

గురజాడ అప్పారావు కానీ, గిడుగు రామ్మూర్తి కానీ వాడుకభాష కోసం జరిపిన ఉద్యమం కేవలం కవిత్వాలూ, కథలూ మాట్లాడేభాషలో రావడం కోసం కాదనీ, మరింత విస్త­ృతమైన ప్రయోజనం కోసమనీ శ్రీశ్రీ కి కూడా పూర్తిగా ఇంకలేదు. శ్రీశ్రీ ఎక్కడ వాడుకభాష గురించి మాట్లాడినా వెంటనే వాడుకభాషలో కవిత్వం రాయడంలోకి మారిపోతారు. గురజాడ, గిడుగు చేసిన వ్యావహారిక భాషోద్యమం లోపరహితమైనదేమీ కాదు. గురజాడ భాషా వ్యాసాల్లో ఎక్కడా తెలంగాణ ప్రస్తావన ఉండదు. ఒక ప్రాంతంలోని 'శిష్ట' జనం మాట్లాడే భాషను ప్రమాణ భాషగా చేయడం ఎంత వరకు సబబు? అన్న ప్రశ్నను వాళ్లు ఎదుర్కొని ఏవో ఇంగ్లండ్‌ ఉదాహరణలతో సమాధానాలు చెప్పారు. అయితే, అన్ని ప్రాంతాల నుంచి వ్యావహారిక భాషలోకి ప్రదానాలుంటాయని, అప్పుడే అది సిసలైన ప్రమాణభాష అవుతుందని గిడుగు రామ్మూర్తి ఆలోచించారు. కానీ, ఆయన సత్‌సంకల్పం చరిత్రను నడిపించలేకపోయింది. ప్రమాణ భాషగా చెలామణిలో ఉన్న అధికారభాషలో రాయడానికి 'వెనుకబడ్డ' ప్రాంతాల రచయితలకు ఇప్పటికీ కష్టంగానే ఉన్నది.

ఒక చారిత్రక అన్యాయానికి తెలియకుండానే కొంత కారకులు అయినప్పటికీ గిడుగు, గురజాడ రాబోయే ఆధునిక సమాజ అవసరాలను తీర్చే ఒక ప్రాథమిక సదుపాయాన్ని అమర్చిపెట్టే కృషి చేశారు. అందు కోసం పోరాడారు. గురజాడ, గిడుగు పేర్లను పదే పదే ప్రస్తావించే శ్రీశ్రీ మాత్రం వచనాన్ని ఒక సాహిత్య ప్రక్రియ కిందికి

Friday, April 16, 2010

ఆవంక కుచంబు గానక

పొట్టలో దూరి పడుకుని
నా పాప బలే తంతుంది
తన్ని
తన్ని
వో
చిన్ని గర్భాశయాన్ని పొదిగింది

రెండు చిన్నారి చేతుల్ని
మెడకి తగిలించి 'నాన్న నాది' అంటుంది
ఆ కరమాల బొడ్డు పేగులా అమరింది

ఆదిమమైన ఆకలితో
అది నా ఎడారి రొమ్ములతో ఆడుతుంది
ఆడి ఆడి రెండు పాలిండ్లను నా ఎదపై అమర్చింది

నన్ను తల్లిని చేసింది నా తల్లి

(రచనాకాలం 1997 )